Etkinlik mekânında ses sistemini kontrol etmek için bir ses provası isteyin, salonun farklı noktalarında konuşmaları ve müziği dinleyin, kullanacağınız mikrofonları ve bağlantıları deneyin. Yalnızca hoparlör sayısına veya sesin yüksekliğine bakmayın; konuşmaları rahatça anlayıp anlamadığınızı ve sesin dinleyicilere dengeli ulaşıp ulaşmadığını kontrol edin. Rezervasyondan önce teknik ekibin hangi hizmetleri vereceğini de yazılı olarak öğrenin.
Ses sistemi etkinliğinize uygun mu?
Önce programınız için nelere ihtiyaç duyduğunuzu belirleyin. Bir panelde konuşmaların net duyulması ve aynı anda kullanabileceğiniz mikrofon sayısı öne çıkar. Canlı müzik için yeterli sayıda enstrüman girişi, sahne monitörü ve ihtiyaca uygun bir miks masası gerekir. Daha çok kayıtlı müzik çalacağınız bir davette ise basların aşırı yükselmemesi ve masalar arasındaki ses dengesi daha belirleyicidir.
Katılımcı sayısını tek başına yeterlilik ölçütü kabul etmeyin. Aynı sayıda kişinin sıralar hâlinde oturduğu bir sunum ile masalara dağıldığı yemekli bir etkinlikte hoparlörleri farklı yerleştirmek gerekir. Sahnenin konumunu, oturma planını, dans alanını ve konuşmalar sırasında müziğin devam edip etmeyeceğini teknik sorumluya anlatın.
Görüşmeden önce şu bilgileri hazırlayın ve ihtiyaçlarınızı mekân yetkilisiyle paylaşın:
- Konuşma, video gösterimi, müzik yayını ve canlı performans bölümlerini sıralayın.
- Aynı anda konuşacak veya sahne alacak kişi sayısını belirtin.
- Kullanacağınız bilgisayarları, enstrümanları ve uzaktan katılım uygulamalarını bildirin.
- Sesin ulaşması gereken salonları ve ayrı kullanım alanlarını işaretleyin.
- İşitme desteğine ihtiyaç duyan katılımcılara hangi çözümleri sunduklarını sorun.
Watt değeri tek başına sistemin yeterli olduğunu göstermez. Hoparlörlerin yönü, sesi ulaştırdığı alan ve salonun akustiği duyduğunuz sesi doğrudan etkiler. Ekipman listesini incelemekle yetinmeyin; sistemi etkinlikte kullanacağınız biçimde deneyin.
Salonda sesin netliği nasıl kontrol edilir?
Teknik sorumludan mikrofona normal konuşma sesiyle, farklı uzunluklarda cümleler okumasını isteyin. Siz ön, orta ve arka sıralarda, yan masalarda ve varsa balkon bölümünde dinleyin. Sözcükleri anlamak için özel bir çaba göstermeniz veya konuşmacıyı sürekli izlemeniz gerekiyorsa konuşmalar yeterince net duyulmuyor demektir.
Ardından iyi tanıdığınız, hem insan sesi hem de enstrüman içeren bir kayıt çaldırın. Sadece basların güçlü olup olmadığına değil, şarkı sözlerini anlayıp anlayamadığınıza ve enstrümanları birbirinden ayırt edip edemediğinize bakın. Tizler rahatsız ediyorsa, baslar uğultuya dönüşüyorsa veya bazı noktalarda ses belirgin biçimde azalıyorsa ayarlarda ya da hoparlörlerin yerleşiminde sorun olabilir.
Dengeli ses dağılımı, her yerde aynı ses düzeyini duymanızdan çok, dinleyicilerin bulunduğu her noktada programı rahatça takip edebilmeniz anlamına gelir. Ön masalarda konuşmak zorlaşırken arka bölümde sunum anlaşılmıyorsa yalnızca genel sesi yükseltmek çözüm olmaz. Teknik ekipten hoparlörlerin yönünü yeniden ayarlamasını veya destek hoparlörleri için uygun yerler belirlemesini isteyin.
Salonun akustiği nasıl kontrol edilir?
Cam, taş ve geniş çıplak duvarlar sesi yansıtarak konuşmaların birbirine karışmasına yol açabilir. Perdeler, döşemeli koltuklar ve akustik kaplamalar ise yansımaları azaltmaya yardımcı olur. Salonda ellerinizi çırparak belirgin bir çınlama olup olmadığını anlayabilirsiniz, ancak bu deneme teknik bir akustik ölçümün yerini tutmaz.
Boş salonda duyduğunuz sesin etkinlik sırasında aynı kalacağını düşünmeyin. Katılımcılar, masa örtüleri, dekorlar ve açılıp kapanan bölme duvarlar sesin yayılmasını ve yansımasını değiştirir. Mekânda mümkünse planladığınız yerleşime yakın bir düzen kurdurup sesi dinleyin. Bunu yapamıyorsanız teknik ekibe salon dolduğunda hangi ayarları değiştireceklerini sorun.
Havalandırma çalışırken, servis kapıları açılıp kapanırken ve bitişik alanlar kullanılırken de sesi kısa süre dinleyin. Sürekli mekanik uğultu veya dışarıdan gelen müzik, özellikle alçak sesle yapılan konuşmaların duyulmasını zorlaştırabilir. Yoğun yankı devam ediyorsa mekân yetkilisinden akustik önlem almasını ya da bir uzmana ölçüm yaptırmasını isteyin. Ek hoparlörlerin her akustik sorunu çözmeyeceğini hesaba katın.
Mikrofonlar ve ses bağlantıları nasıl denenir?
Mikrofonu nasıl kullanacağınıza göre seçin. El mikrofonu sunucu ve soru-cevap bölümleri için pratiktir. Yaka mikrofonunu denerken kıyafete sürtündüğünde ses çıkarıp çıkarmadığına ve konuşmacının baş hareketlerinin sesi nasıl etkilediğine bakın. Baş mikrofonu, hareketli sunumlarda ağızla mikrofon arasındaki mesafeyi daha sabit tutar.
Kablosuz mikrofonlarla konuşmacının dolaşacağı yerlerde yürüyün. Sahnenin köşelerinde, kürsü arkasında ve dinleyiciler arasında sesin kesilip kesilmediğini dinleyin. Birlikte kullanacağınız tüm kablosuz mikrofonları aynı anda açtırın; tek mikrofonla yaptığınız denemede çoklu kullanım sorunlarını fark etmeyebilirsiniz.
Özellikle mikrofon ötmesini ve ses kesilmelerini kontrol edin. Mikrofonun hoparlörlere uzaklığı veya yönü uygun değilse tiz bir ötme, yani geri besleme duyabilirsiniz. Teknik ekipten, konuşmacının doğal hareketlerini gereksiz yere kısıtlamadan bu riski azaltacak bir yerleşim yapmasını isteyin.
Sunum bilgisayarınızı ses sistemine bağlayın ve kullanacağınız video dosyasını oynatın. Görüntünün açılması, sesin de doğru çıkıştan geldiği anlamına gelmez. Uzaktan katılacak biri varsa onun salondaki konuşmaları duyup duymadığını sorun. Siz de katılımcının sesinin salonda yankı yapmadan duyulduğunu kontrol edin.
Ses provası nasıl yapılır?
Provayı yalnızca bir şarkı çaldırarak bitirmeyin. Sunucu konuşmasını, video sesini, canlı performansı ve soru-cevap bölümünü programdaki sırayla deneyin. Mikrofon açılırken patlama sesi duyulması, videoya geçerken sesin aniden yükselmesi veya konuşma başlarken müziğin konuşmacının sesini bastırması gibi sorunları bu sırada fark edebilirsiniz.
Prova sırasında şu sırayı izleyin:
- Tüm ses kaynaklarını etkinlikte kullanacağınız cihazlarla sisteme bağlayın.
- Mikrofonları tek tek, ardından birlikte deneyin.
- Konuşma ve müzik seviyelerini ayrı ayrı ayarlatın.
- Program geçişlerini teknik sorumluyla prova edin.
- Salonun farklı noktalarında sesi yeniden dinleyin.
- Kararlaştırdığınız ayarları ve her işten kimin sorumlu olduğunu not edin.
Sesin güvenli düzeyde olup olmadığını yalnızca kulağınızla değerlendirmeyin. Yüksek sesin işitmeye verebileceği zarar, ses düzeyine ve sese ne kadar süre maruz kaldığınıza bağlıdır. Dünya Sağlık Örgütü de işitmenin korunması için güvenli dinlemeye dikkat çeker. Teknik ekipten uygun bir ses düzeyi ölçerle ölçüm yapmasını ve uzun programlarda daha sessiz bir dinlenme alanı planlamasını isteyin.
Ses sistemi hizmetine neler dahildir?
Ses sistemini kuran kişinin etkinlik boyunca salonda kalıp kalmayacağını sorun. Karşılama, prova ve program saatlerini ayrı ayrı belirtin. Yalnızca kurulum hizmeti almakla etkinlik boyunca bir ses teknisyeniyle çalışmak aynı şey değildir. Canlı performans varsa sanatçıların teknik ihtiyaç listesini rezervasyondan önce mekân yetkilisiyle paylaşın.
Arıza durumunda kullanacağınız yedek mikrofonun, pillerin, kabloların ve alternatif müzik kaynağının nerede olduğunu öğrenin. Kablosuz bağlantı kesilirse kablolu mikrofona geçişi kimin yapacağını, bilgisayarda sorun çıkarsa hangi cihazı kullanacağınızı belirleyin. Birden fazla salon kullanıyorsanız birindeki arızanın diğer alanları etkileyip etkilemeyeceğini de sorun.
Hizmet kapsamını yazılı alın. Ekipman listesinin, mikrofon sayısının, teknisyen çalışma saatlerinin, prova süresinin, ek cihaz bedellerinin ve süre aşımı ücretlerinin teklifte ayrı ayrı yer almasını isteyin. Mekânın uyguladığı ses sınırlarını ve müzik yayınının bitiş saatini de rezervasyondan önce öğrenin. Programınızı ve teknik bütçenizi planlarken bu koşulları ve ayrıca kiralamanız gerekecek ekipmanları hesaba katın.
Kaynaklar
- Deafness and hearing loss (who.int)